ΔΕΠΥ Ενηλίκων: Πώς Γίνεται η Διάγνωση στο Σπίτι; Οδηγός από Ψυχίατρο Βασίλειος Μπισμπίκος — Ειδικός Ψυχίατρος

«Πάντα πίστευα ότι απλώς είμαι τεμπέλης.» «Ξεκινάω δέκα πράγματα, δεν τελειώνω κανένα.» «Το μυαλό μου δεν σταματά ποτέ.» Αν αυτές οι φράσεις σάς ακούγονται γνώριμες, δεν είστε μόνοι, και ίσως να μην είναι θέμα χαρακτήρα.

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) δεν είναι μία «παιδική πάθηση που περνάει»: σε πολλές περιπτώσεις τα συμπτώματα συνεχίζονται και στην ενήλικη ζωή, ενώ περίπου το 2,5% των ενηλίκων πληροί τα πλήρη διαγνωστικά κριτήρια[1]. Δυστυχώς οι περισσότεροι παραμένουν αδιάγνωστοι λόγω της λανθασμένης πεποίθησης ότι πρόκειτα για τεμπελιά, ανευθυνότητα ή απλά «άγχος», το οποίο κοστίζει σε αυτοεκτίμηση, σπουδές, καριέρα και σχέσεις.

Παρακάτω θα δείτε πώς γίνεται η σωστή διάγνωση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες, γιατί τα online τεστ δεν είναι αξιόπιστα, και γιατί η αξιολόγηση κατ' οίκον σε αρκετά σημεία υπερτερεί.

Πώς Μοιάζει η ΔΕΠΥ στους Ενήλικες;

Η εικόνα διαφέρει από το στερεότυπο του «άτακτου παιδιού». Η υπερκινητικότητα συνήθως μετατρέπεται σε εσωτερική ανησυχία ή ένα διαρκές αίσθημα ότι «κάτι πρέπει να κάνω». Στο προσκήνιο περνούν οι δυσκολίες στις λεγόμενες εκτελεστικές λειτουργίες:

• Οργάνωση & χρόνος: χρόνιες καθυστερήσεις, χαμένες προθεσμίες, λογαριασμοί που ξεχνιούνται, «τυφλότητα χρόνου».
• Προσοχή: δυσκολία σε βαρετά αλλά απαραίτητα καθήκοντα, και, αντιφατικά, ικανότητα έντονης υπερεστίασης σε ό,τι προκαλεί ενδιαφέρον.
• Παρορμητικότητα: βιαστικές αποφάσεις, διακοπή συνομιλητών, παρορμητικές αγορές, απότομες αλλαγές πλάνων.
• Συναισθηματική ρύθμιση: ευερεθιστότητα, χαμηλή ανοχή στη ματαίωση, έντονη ευαισθησία στην κριτική.
• Χρόνια υποεπίδοση: η επίμονη αίσθηση ότι «θα μπορούσα πολύ περισσότερα», παρά τις πραγματικές ικανότητες.

Σημαντικό: σπάνια έρχεται «μόνη». Έως και οκτώ στους δέκα εμφανίζουν τουλάχιστον μία συνυπάρχουσα διαταραχή (συχνότερα άγχος, κατάθλιψη ή διαταραχές ύπνου)[4]. Γι' αυτό η διάγνωση απαιτεί ειδικό: οφείλει να ξεχωρίσει τι είναι ΔΕΠΥ, τι συνυπάρχει, και τι απλώς της μοιάζει.

Το Πρώτο Πράγμα που Πρέπει να Ξέρετε: Η Διάγνωση Είναι Κλινική

Δεν υπάρχει εξέταση αίματος, εγκεφαλογράφημα ή απεικόνιση που να τη «δείχνει»[1]. Η διάγνωση βασίζεται — διεθνώς και σύμφωνα με τις επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες[3] — σε δομημένη κλινική αξιολόγηση από ειδικό: λεπτομερή συνέντευξη, ιστορικό ζωής, σταθμισμένα εργαλεία και αποκλεισμό άλλων αιτιών.

Αυτό έχει μια πρακτική συνέπεια που πολλοί αγνοούν: αφού η διάγνωση δεν απαιτεί εργαστήριο, μπορεί να γίνει πλήρως και έγκυρα στον χώρο σας. Το «πού» δεν επηρεάζει την εγκυρότητα. Επηρεάζει όμως, όπως θα δούμε, την ποιότητα της πληροφορίας.

Πώς Γίνεται η Αξιολόγηση Κατ' Οίκον, Βήμα-Βήμα

1. Κλινική συνέντευξη με βάση τα διεθνή κριτήρια. Εξετάζονται συστηματικά τα συμπτώματα απροσεξίας και υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας. Για τους ενήλικες απαιτούνται τουλάχιστον πέντε συμπτώματα ανά διάσταση, με παρουσία σε δύο ή περισσότερα πλαίσια ζωής (εργασία, σπίτι, σχέσεις) και ουσιαστική λειτουργική επιβάρυνση.

2. Το ιστορικό της παιδικής ηλικίας. Κρίσιμο κριτήριο: αρκετά συμπτώματα πρέπει να υπήρχαν πριν από τα 12 έτη, καθώς η ΔΕΠΥ δεν «πρωτοεμφανίζεται» στα 35. Ανατρέχουμε σε σχολικές αναμνήσεις, ελέγχους, παρατηρήσεις δασκάλων, ακόμη και παλιά τετράδια αν σώζονται.

3. Πληροφορίες από το περιβάλλον. Η ματιά συντρόφου, γονέα ή αδελφού προσθέτει οπτική που ο ίδιος ο ενήλικας συχνά δεν έχει, μιας και πολλά σημάδια είναι πιο ορατά απ' έξω.

4. Σταθμισμένα εργαλεία. Χρησιμοποιούνται διεθνώς αναγνωρισμένες κλίμακες, όπως το ερωτηματολόγιο ASRS του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας[2], και δομημένες διαγνωστικές συνεντεύξεις για ενήλικες (π.χ. DIVA-5). Λειτουργούν ως οργανωμένος σκελετός της αξιολόγησης, όχι ως «τεστ που βγάζει αποτέλεσμα» από μόνο του.

5. Διαφορική διάγνωση. Δυσκολία συγκέντρωσης προκαλούν επίσης το άγχος, η κατάθλιψη και οι διαταραχές ύπνου, η διπολική διαταραχή, θυρεοειδικά προβλήματα, ουσίες ή φάρμακα. Η σωστή αξιολόγηση δεν ρωτά μόνο «έχετε συμπτώματα ΔΕΠΥ;» αλλά «μήπως αυτά εξηγούνται καλύτερα από κάτι άλλο;»[3]

Γιατί η Εξέταση στο Σπίτι Βοηθά — Ειδικά στη ΔΕΠΥ

Υπάρχει μια σχεδόν ειρωνική δυσκολία: ζητάμε από ανθρώπους με δυσκολία στην οργάνωση, τον προγραμματισμό και την αναμονή… να οργανώσουν ραντεβού, να μετακινηθούν εγκαίρως και να περιμένουν σε έναν χώρο αναμονής. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές τέτοιες αξιολογήσεις «ναυαγούν» πριν καν ξεκινήσουν λόγω χαμένων ραντεβού.

Η κατ' οίκον εξέταση αντιστρέφει το πρόβλημα και προσθέτει πολύτιμες κλινικές πληροφορίες από το ίδιο το περιβάλλον, όπως ο τρόπος οργάνωσης του χώρου, τα συσσωρευμένα έγγραφα, οι ημιτελείς εργασίες. Και ο άνθρωπος, στον χώρο του, μιλά πιο ελεύθερα, χωρίς το «άγχος επίδοσης» που προκαλεί το ιατρικό περιβάλλον.

Και Μετά τη Διάγνωση; Η Θεραπεία

Πρόκειται για μία από τις πιο θεραπεύσιμες διαταραχές της ψυχιατρικής, με τη θεραπεία να αποτελείται από ένα συνδυασμό των ακολούθων:

• Ψυχοεκπαίδευση: το να καταλάβετε «γιατί λειτουργώ έτσι» είναι από μόνο του θεραπευτικό, ανακουφιστικό και θεμέλιο για όλα τα επόμενα.
• Φαρμακευτική αγωγή: τα διεγερτικά (μεθυλφαινιδάτη, λισδεξαμφεταμίνη) συγκαταλέγονται στις πλέον αποτελεσματικές θεραπείες της ψυχιατρικής[1], με τα μη διεγερτικά (π.χ. ατομοξετίνη) ως εναλλακτική. Στην Ελλάδα η συνταγογράφηση γίνεται με ειδική, ελεγχόμενη συνταγή, με προσεκτική τιτλοποίηση της δόσης και τακτική παρακολούθηση (πίεση, σφύξεις, μεταβολές ύπνου ή όρεξης)[3].
• Ψυχοθεραπευτικές στρατηγικές: γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση προσαρμοσμένη στη ΔΕΠΥ, τεχνικές οργάνωσης και διαχείρισης χρόνου.
• Τρόπος ζωής: εύκολα εφαρμόσιμες αλλαγές, οι οποίες μπορούν να δράσουν θετικά πάνω στα συμπτώματα.

Συχνές Ερωτήσεις

Βασίλειος Μπισμπίκος

Ειδικός ψυχίατρος με τίτλο ειδικότητας από τη Γερμανία και θητεία ως Επιμελητής σε γερμανικές κλινικές. Παρέχει ολοκληρωμένη ψυχιατρική φροντίδα κατ' οίκον στην Αθήνα και την Αττική, σε στενή συνεργασία με επαγγελματίες ψυχικής υγείας όταν χρειάζεται. Μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (Α.Μ. ΙΣΑ 081640).

Περισσότερα για τον γιατρό →

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εκτίμηση, διάγνωση ή θεραπεία από ειδικό. Αν εμφανίζετε συμπτώματα, συμβουλευτείτε ψυχίατρο ή τον θεράποντα ιατρό σας. Το περιεχόμενο βασίζεται σε δημοσιευμένη βιβλιογραφία και επικαιροποιείται τακτικά (μεθοδολογία τεκμηρίωσης).